İrani Turkiyeye yaxinlashdiran esas faktorlar hansilardir? - Son Xeberler 2021

İrani Turkiyeye yaxinlashdiran esas faktorlar hansilardir?

İkinci Qarabag muharibesi regionda geosiyasi durumu deyishmekle yanashi, bolgede yeni siyasi realliqlar ortaya qoyub. Enenevi oyuncular sixishdirilib cixarildi, onlari ise daha guclu, bolgenin problemlerinin hellinde maraqli olan dovletler evezledi. Bu sirada qardash Turkiyeni xususi qeyd etmek olar. Teessuf ki, bu sozleri iller uzunu tecavuzkar Ermenistana "gozun ustunde qashin var" demeyen, onunla emekdashliq eden İran haqqinda demek mumkun deyil. Resmi Tehran herbi emeliyyatlar bashlayan ilk gunden ikibashli beyanatlarla cixish etdi, hetta ikiterefli munasibetlere xelel getiren addimlar atmaqdan da cekinmedi.

Movzu ile bagli "Kaspi" qezeti meqale derc edib.

Bu fonda İranin Turkiye ile de munasibetleri diqqet cekir. İran, belli oldugu kimi, iller uzunu Turkiyenin regional ve beynelxalq alemde artan nufuzunu qiciqla qarshilayib. Amma Turkiyenin geosiyasi cekisinin artmasi, İran hakimiyyetini de ritorikani bir kenara qoyub munasibetler qurmaga sovq edib. Bu, daha cox İstanbulda kecirilen Turk Dovletleri Sammitinden sonra ozunu buruze vermeye bashlayib. Sozsuz ki, İrani turk dunyasina yaxinlashmaga mecbur eden esas faktorlardan biri Amerika amilidir. ABSh bashda olmaqla, Qerb olkelerinin resmi Tehrana artan tezyiqi goz onundedir. Eslinde, İran Turkiye ile elaqelerini genishlendirmeye mecburdur, bashqa alternativi yoxdur. Bunun bir nece sebebi var. Birincisi, İran ABSh-in sanksiyasindan qurtulmaq isteyir. Vashinqton İrana qarshi tetbiq etdiyi sanksiyalar vasitesile bu olkenin iqtisadi imkanlarini mehdudlashdirmaga calishir. Ona gore de, İran qonshu Turkmenistan, Azerbaycan ve Turkiye ile iqtisadi elaqeleri genishlendirmek mecburiyyetindedir.

En onemli olan Azerbaycanin movqeyidir. Meselen, İrana hec bir dovlet yatirim qoymadigi halda, Azerbaycan bu olkeye 500 milyon dollar investisiya qoyub ki, Astara-Resht demir yolu qisa zamanda tikilsin.

Turkiye ve İran munasibetlerine geldikde, artiq iki olke arasinda yeni merhele hiss olunmaqdadir. Terefler arasinda ezele numayishinden sonra son vaxtlar gerginliyin azaldildigi hiss olunur. Turkiye ve İran XİN rehberleri BMT Bash Assambleyasi cercivesinde gorushdukden sonra bu gunlerde Tehranda danishiqlar davam etdirilib.

Onemli olan odur ki, iki olke herterefli emekdashliq barede razilashmanin hazirlanmasi ile meshguldur. Turkiye Xarici ishler naziri Movlud Cavushoglunun İran seferinin yekunu zamani buna toxunulub. Prezident İbrahim Reisi gorush zamani terrorizm ve muteshekkil cinayetlerle mubarizede Tehran-Ankara emekdashliginin alina bileceyini soyleyib. İran ve Turkiyenin elaqeleri movcud seviyyeden coxistiqametli emekdashliga yukseltmeye hazir oldugunu dile getiren Reisi, uzunmuddetli muqavilelerin hazirlanmasi ile ikiterefli munasibetleri beynelxalq seviyyede inkishaf etdire bileceklerini soyleyerek deyib:

"İranla Turkiye arasinda yaxin elaqeler bolgede barish ve sabitliye xidmet edecek".

İran beyan edib ki, iki olke arasinda regional emekdashliq qlobal emekdashliga cevrilmelidir. İran her sahede emekdashliq seviyyesini yukseltmeye hazir oldugunu dile getirib. En esasi, o da bildirilib ki, İran Turkiye ve Azerbaycanla qonshuluqdan bashqa, derin inanc ve medeni baglara malikdir. Yekun ise bele olub ki, Ankara anti-İran sanksiyalari meselesinde Tehrani destekleyir. İkincisi, Turkiye ve İran İShİD-e qarshi birge mubarize aparmaq isteyir. Ucuncusu, Turkiye Efqanistanda sabitlik namine İranla birge ishlemeye hazirdir. Dorduncusu, İran ve Turkiye Rusiyanin ishtiraki ile Astana formati cercivesinde Suriyadaki munaqishenin helli istiqametinde emekdashligi davam etdirir. Ayri bir meqam ise Transqafqazdaki munasibetlerdir. Cavushoglu Turkiye prezidenti Receb Tayyib Erdoganin regionda ticaretin inkishafi ucun teklif etdiyi "3+3" formatinda İranin ishtirakinda olkesinin maraqli oldugunu aciqlayib.

Belelikle, Ankara aciq shekilde bildirir ki, bu layiheler Tehranin eleyhine deyil, xeyrinedir. Elaqelerin normallashmasi ve tekmilleshdirilmesi prosesi taktiki gedish deyil, strateji addimdir. O da vurgulanir ki, Cavushoglunun seferi yalniz daha yuksek seviyyede danishiqlara hazirliq xarakteri dashiyib. Prezident Receb Tayyib Erdogan tezlikle İslam Respublikasina gelecek ve orada iranli hemkarlari ile emekdashliq ucun yol xeritesi imzalayacaq.

Rusiya Elmler Akademiyasinin Sherqshunasliq İnstitutunun Turkiye sektorunun elmi ishcisi Amil Haciyev qeyd edir ki, Ankara ve Tehranin bir cox ortaq maraqlari var.

"Turkiyenin İranla coxlu temas noqteleri - birge seylerle hell edilmeli olan meseleler var. Bura Efqanistan, Pakistan, Azerbaycan ve Ermenistan, Suriya, Yaxin Sherq meselelerinin nizamlanmasi daxildir. "Yol xeritesi"ne enerji sahesinde emekdashligin artirilmasi, kurd separatizmi ile mubarizede birge seyler ve Suriya nizamlanmasi istiqametinde gelecek addimlar da daxildir", - deye ekspert "Vestnik Kavkaza"ya musahibesinde bildirib. Eyni zamanda, Haciyev geosiyasi ziddiyyetlere gore tamhuquqlu terefdashliga shubhe ile yanashir.

"Turkiye ve İran genishmiqyasli qarshiliqli fealiyyete hazirdirmi? Bir cox ziddiyyetler var, bu olkeler regionda tarixi reqiblerdir. Amma tesir dairelerini yeniden bolushdurmek ucun bu iki olkenin seyleri yeterli deyil - ucuncu olkeleri celb etmek lazimdir. İki olke umumi baxish ve maraqlarin oldugu meselelerde cehdler edecek, lakin men dushunmurem ki, bu addimlar İran ve Cin, yaxud İran ve Rusiya numunesi esasinda tam formatli qarshiliqli fealiyyete getirib cixaracaq", - deye ekspert vurgulayib. "3+3" layihesine gelince, o deyib ki, İran ucun region formatindan kenarda qalmaqdansa, yeni iqtisadi marshrutlarda ishtirak etmek daha serfelidir.

Sonda ise vurgulayib ki, İran-Turkiye danishiqlarinin neticesinden asili olmayaraq, demek olar ki, Ankara xarici siyasetde ciddi donush edir. En esasi ise son illerde cox cetin munasibetlerde oldugu qonshulari ile yeni elaqeler qurur. Ve burada tekce İrani deyil, Misir ve BEE-ni qeyd etmek yerine dusher.




Anarim.Az Telegramda izleyin instagramda izleyin
Son Xeberler


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2021